TỪ VỰNG
Những cặp động từ dễ nhầm: raise và rise, lend và borrow, bring và take, say, tell, speak, talk
Có những cặp động từ mà tiếng Việt dùng chung một từ, còn tiếng Anh tách thành hai. "Cho mượn" và "mượn" đều có chữ "mượn", nhưng tiếng Anh là lend và borrow. "Nói" gộp được bốn động từ say, tell, speak, talk. Vì vậy người học dễ chọn nhầm trong Part 5, và cả khi đọc hiểu, hiểu ngược chiều hành động. Bài này phân tích bốn nhóm hay gặp, kèm ví dụ tự soạn và cách tự kiểm.
Nhóm 1: raise, rise, arise
- raise – nâng lên, làm tăng, nuôi. Cần tân ngữ (ngoại động từ). Chia: raise – raised – raised.
- rise – tăng lên, mọc, đứng dậy. Không có tân ngữ (nội động từ). Chia: rise – rose – risen.
- arise – phát sinh, xảy ra. Nội động từ. Chia: arise – arose – arisen.
Ví dụ:
- The company plans to raise prices in June. (có tân ngữ prices)
- Prices will rise in June. (không có tân ngữ)
- If any problems arise, please call me.
Mẹo: sau chỗ trống có danh từ chỉ thứ bị tác động thì chọn raise; hết câu hoặc đi với trạng ngữ thì chọn rise. Dạng danh từ a raise (Mỹ) và a rise (Anh) đều chỉ việc tăng lương.
Nhóm 2: lend, borrow, loan
- lend – cho mượn (mình đưa). Lend – lent – lent. Could you lend me your laptop?
- borrow – mượn (mình nhận). May I borrow your laptop?
- loan – cho vay (chủ yếu tiền, trang trọng). The bank loaned the firm two million.
Cách nhớ: ai đưa thì lend, ai nhận thì borrow. Cụm giới từ cũng khác: borrow from someone, lend to someone (hoặc lend someone something). Danh từ loan là khoản vay, cũng nhìn thấy nhiều trong tài chính.
Nhóm 3: bring, take, fetch, carry
- bring – mang đến chỗ người nói hoặc nơi đang nói tới. Please bring your ID to the interview. (người nói đang ở buổi phỏng vấn)
- take – mang đi khỏi chỗ người nói. Please take this folder to the accounting office.
- carry – xách, vác, chuyên chở (không nói hướng đi). The truck carries fresh produce.
Tình huống hay gặp trong thông báo: Please bring a photo ID (đến chỗ chúng tôi). Còn người nhận tin có thể nói I'll take the report to the meeting (đi tới chỗ khác). Hướng đi quyết định lựa chọn.
Nhóm 4: say, tell, speak, talk
- say – nói ra điều gì, thường theo sau là lời nói. She said that the flight was delayed. Không có người nghe được nhắc kèm: say something (to someone).
- tell – kể, bảo, và cần người nghe làm tân ngữ trực tiếp. She told me that the flight was delayed. Cụm cố định: tell the truth, tell a story, tell the difference.
- speak – nói (ngôn ngữ), phát biểu, nói chuyện chính thức. Mr. Agius speaks three languages. / The CEO will speak at noon.
- talk – trò chuyện, nói chuyện. We talked about the schedule.
Điểm hay bị hỏi:
- say + that-mệnh đề không có người; tell + người + that-mệnh đề. Không nói She said me.
- speak to someone (nói với ai, trang trọng) và talk to someone (trò chuyện) gần nghĩa, nhưng speak English, không nói talk English.
- tell + người + to + động từ: The manager told us to arrive early.
Các cặp nhỏ khác đáng nhớ
- lay – lie: lay (đặt, để) cần tân ngữ, chia lay – laid – laid; lie (nằm; nằm ở) không tân ngữ, chia lie – lay – lain. Lay the documents on the desk. / The warehouse lies near the port. Còn lie nghĩa "nói dối" chia lie – lied – lied.
- sit – seat: sit nội động từ, seat ngoại động từ. Please be seated nghĩa "mời ngồi".
- learn – teach: học và dạy. She teaches English; her students learn quickly.
- hear – listen: hear là nghe thấy; listen to là chủ động lắng nghe.
- see – look – watch: see (thấy), look at (nhìn), watch (xem một hoạt động đang diễn ra).
- win – beat: win a game / prize, nhưng beat an opponent.
Cách tự kiểm trong bài thi
Bước 1: sau chỗ trống có tân ngữ không? Nếu có, chọn ngoại động từ (raise, lay, seat, tell + người). Nếu không, chọn nội động từ (rise, lie, sit).
Bước 2: nhìn hướng đi và vai trò: ai đưa, ai nhận? Đến đây hay đi chỗ khác?
Bước 3: kiểm tra dạng chia. Nhiều bài Part 5 đưa rose và raised trong cùng bốn phương án, hỏi bạn dựa vào tân ngữ và thì.
Tóm tắt
- raise cần tân ngữ, rise thì không; arise nghĩa "phát sinh".
- lend là cho mượn, borrow là đi mượn.
- bring đến chỗ người nói, take đi chỗ khác.
- tell cần người nghe; say không cần; speak dùng với ngôn ngữ và phát biểu.
Tự luyện
- 1. The city council voted to ____ parking fees next year. (A) rise (B) arise (C) raise (D) rose
- 2. Could I ____ your stapler for a moment? (A) borrow (B) lend (C) loan (D) bring
- 3. The supervisor ____ us that the inspection had been moved. (A) said (B) told (C) spoke (D) talked
- 4. Housing costs have ____ steadily over the past decade. (A) risen (B) raised (C) arisen (D) rising
- 5. Please ____ your laptop to tomorrow's training, as we do not have enough spare ones. (A) leave (B) carry (C) lend (D) bring
Đáp án
- 1. C – sau chỗ trống có tân ngữ parking fees, nên dùng ngoại động từ raise.
- 2. A – người nói muốn nhận đồ, nên dùng borrow; lend là người đưa.
- 3. B – có tân ngữ chỉ người us và mệnh đề that, nên dùng told; said không có người nghe đi kèm.
- 4. A – không có tân ngữ và thì hoàn thành, nên dùng risen; raised cần tân ngữ.
- 5. D – buổi tập huấn diễn ra tại nơi người nói thông báo, nên dùng bring.


