NGỮ PHÁP
Mệnh đề quan hệ: who, which, that, whose và cách lược bớt trong Part 5
Mệnh đề quan hệ là chủ điểm ngữ pháp xuất hiện nhiều trong Part 5, Part 6 và cả các bài đọc Part 7. Đề thường kiểm tra việc chọn đại từ quan hệ phù hợp, hoặc nhận ra dạng rút gọn như the manager responsible for…. Bài viết sẽ chia nội dung thành các phần ngắn, kèm ví dụ tự soạn để bạn nắm cách làm.
Đại từ quan hệ dùng khi nào?
Đại từ quan hệ nối một danh từ đứng trước với thông tin bổ sung về nó.
- who: thay cho người, làm chủ ngữ. The employee who handles complaints is on leave.
- whom: thay cho người, làm tân ngữ. The candidate whom we interviewed yesterday has accepted the offer. (Trong văn nói, thường dùng who hoặc bỏ đi.)
- which: thay cho vật hoặc sự việc. The report, which was submitted on Friday, contains errors.
- that: thay cho người hoặc vật trong mệnh đề xác định. The software that we purchased is easy to use.
- whose: chỉ sở hữu. Employees whose contracts expire in June should contact HR.
- where / when: nơi chốn và thời gian. The office where we hold meetings is under repair.
Mệnh đề xác định và không xác định
Mệnh đề xác định cần thiết để biết danh từ nào đang nói tới, không có dấu phẩy: The manager who called you is in Room 3.
Mệnh đề không xác định chỉ bổ sung thêm, nằm giữa hai dấu phẩy và không dùng that: Mr. Kim, who joined us last year, will lead the project.
Đề hay hỏi: sau dấu phẩy, đáp án that thường sai, còn who hoặc which đúng.
Cách chọn đại từ nhanh bằng ba câu hỏi
1. Danh từ đứng trước là người hay vật?
2. Chỗ trống là chủ ngữ, tân ngữ hay sở hữu?
3. Có dấu phẩy không?
Ví dụ: The technician ____ repaired the printer works in Building B. Danh từ là người, đại từ làm chủ ngữ, không có dấu phẩy, vậy chọn who hoặc that. Nếu bốn đáp án có cả who và which, chọn who.
Một ví dụ khác: Customers ____ orders are delayed will receive a coupon. Chỗ trống chỉ sở hữu (orders của customers), nên đáp án là whose.
Giới từ đi trước đại từ quan hệ
Trong văn viết trang trọng, giới từ có thể đứng trước which hoặc whom: The company for which she works is based in Seoul. Sau giới từ không dùng that hay who. Đáp án có for that hoặc for who là sai.
Rút gọn mệnh đề quan hệ
Đề rất hay dùng dạng rút gọn, và đây là nguồn gốc nhiều câu khó:
- Dạng chủ động → V-ing: The employees who work in this division → The employees working in this division.
- Dạng bị động → V3/ed: The documents that were submitted yesterday → The documents submitted yesterday.
- Có be + tính từ hoặc cụm giới từ: The man who is in the blue jacket → The man in the blue jacket.
Khi thấy chỗ trống nằm ngay sau danh từ và trước một cụm khác, nếu bốn đáp án là submit, submitted, submitting, to submit, hãy tự hỏi: danh từ trước đó làm hành động hay bị tác động? Với The forms ____ by Friday must be approved, các biểu mẫu bị nộp, nên đáp án là submitted.
Những lỗi hay gặp
- Thêm đại từ thừa: The man who I called him is here. Sai, vì who đã thay cho him.
- Chọn what thay cho that: what không đứng sau danh từ. The book what I read sai.
- Động từ trong mệnh đề không hợp danh từ trước. The engineers who designs… sai, phải là design.
Mẹo luyện tập
Lấy hai câu đơn, ví dụ I met a client. The client lives in Hue. rồi gộp thành I met a client who lives in Hue. Mỗi ngày làm năm câu, thay đổi chủ ngữ và tân ngữ. Dần dần bạn sẽ nhận ra vị trí và chức năng của từng đại từ.
Dấu hiệu nhận ra mệnh đề quan hệ trong bài đọc
Khi đọc Part 7, bạn sẽ gặp câu dài với nhiều mệnh đề quan hệ, và chúng có thể khiến bạn mất mạch. Cách xử lý là tìm đại từ quan hệ rồi tạm gạch bỏ cả mệnh đề đó để thấy câu chính. Ví dụ: The workshop, which was organized by the marketing team and which attracted over two hundred participants, will be repeated in April. Khi bỏ hai mệnh đề, bạn còn The workshop will be repeated in April. Làm vậy giúp bạn trả lời nhanh những câu hỏi về thông tin chính.
Ngoài ra, hãy chú ý các thông tin trong mệnh đề không xác định. Đề có thể hỏi chính chi tiết nằm giữa hai dấu phẩy, ví dụ số người tham dự, người tổ chức, bởi nhiều bạn có thói quen bỏ qua phần này.
Tóm tắt
- Người: who / whom; vật: which; cả hai trong mệnh đề xác định: that.
- Sở hữu: whose; nơi chốn: where; thời gian: when.
- Có dấu phẩy: không dùng that.
- Rút gọn: chủ động dùng V-ing, bị động dùng V3/ed.
Bài tập nhỏ
Câu 1. The consultant ____ we hired last month specializes in logistics.
(A) who (B) whose (C) where (D) what
Câu 2. The invoices ____ to clients last week included incorrect prices.
(A) sending (B) sent (C) send (D) to send
Câu 3. Mr. Park, ____ has managed the store for ten years, will retire in March.
(A) that (B) who (C) whose (D) which
Câu 4. Applicants ____ résumés are incomplete will not be considered.
(A) who (B) whom (C) whose (D) which
Đáp án
Câu 1: (A), tân ngữ chỉ người (có thể bỏ), nên dùng who. Câu 2: (B), hoá đơn bị gửi nên dùng dạng bị động rút gọn. Câu 3: (B), có dấu phẩy và chủ ngữ chỉ người. Câu 4: (C), chỉ sở hữu.
Bạn có thể luyện thêm ở mục luyện Ngữ pháp.


