PHÁT ÂM
Shadowing – nhại theo người nói: luyện nhịp điệu và phát âm với bài nghe TOEIC
Nhiều người học phát âm bằng cách xem bảng phiên âm, nhưng khi nói thành câu thì vẫn nghe "cứng" và khó hiểu. Lý do là tiếng Anh không chỉ gồm các âm riêng lẻ, mà còn có nhịp, trọng âm và chỗ ngắt. Shadowing, tạm dịch là "nhại theo", là cách luyện bạn vừa nghe vừa nói gần như cùng lúc với người trong bản ghi âm, như cái bóng bám theo người. Kỹ thuật này vốn được dùng trong đào tạo phiên dịch, và cũng phù hợp với người luyện TOEIC để nghe tốt hơn và nói tự nhiên hơn.
Shadowing là gì, không là gì
Shadowing là nói theo bản ghi với độ trễ rất ngắn, khoảng một đến hai giây. Mục tiêu là bắt chước cách nói (nhịp, trọng âm, ngữ điệu), không phải ghi nhớ nội dung. Nó khác với đọc theo sau khi nghe xong cả câu, và khác với chép chính tả, vốn tập trung vào việc viết lại chính xác.
Vì sao phương pháp này giúp nghe? Khi bạn tự nói được một cụm với nhịp giống người bản ngữ, tai bạn dễ nhận ra cụm đó khi nghe lại. Nói cách khác, bạn rèn cả hai kỹ năng trong một lần.
Chuẩn bị
- Chọn đoạn ngắn, 20 đến 40 giây, tốc độ vừa phải. Hội thoại Part 3 hoặc bài nói Part 4 đều phù hợp.
- Có bản ghi lời thoại để đọc trước.
- Dùng tai nghe để nghe rõ, và nên ở nơi bạn có thể nói thành tiếng mà không ngại.
- Nếu có thể, ghi âm giọng mình để so lại.
Quy trình năm giai đoạn
Giai đoạn 1: nghe và hiểu. Nghe đoạn ghi âm kèm bản lời thoại, tra từ mới. Bạn cần hiểu nội dung trước khi bắt chước, vì hiểu giúp ngắt đúng chỗ.
Giai đoạn 2: đọc to theo lời thoại. Chưa cần nhanh, chỉ cần đọc rõ và đúng trọng âm từ.
Giai đoạn 3: nhại theo, vẫn nhìn lời thoại. Bật bản ghi và nói theo, trễ khoảng một hai từ. Lặp lại 3 đến 5 lần cho đến khi bạn theo kịp nhịp.
Giai đoạn 4: nhại theo, không nhìn lời thoại. Che bản chữ đi. Đây là lúc tai và miệng phối hợp thật sự.
Giai đoạn 5: ghi âm và so sánh. Nghe lại giọng mình, so với bản gốc. Chú ý chỗ nào mình đọc đều đều trong khi người nói nhấn rõ ở một số từ và nhẹ ở những từ khác.
Ví dụ tự soạn
Câu gốc trong một thông báo: "We'll be closing the Soler Street branch at noon on Friday for a staff meeting."
Người học thường đọc từng từ rõ ràng, đều nhau: We – will – be – closing – the – Soler – Street – branch... Người bản ngữ nói nhanh hơn ở các từ chức năng và nhấn ở từ nội dung: we'll be CLOSing the SOler Street BRANCH at NOON on FRIday for a STAFF MEETing. Các từ the, at, on, for, a được nói rất nhẹ và ngắn, gần như dính vào từ bên cạnh.
Khi nhại theo, bạn nên để ý ba điều: từ nào được nhấn, từ nào bị nuốt nhẹ, và chỗ nào có ngắt hơi. Với câu này, ngắt hơi thường sau branch hoặc sau Friday, nơi ý chính kết thúc.
Những lỗi thường gặp
Nói quá nhanh để theo kịp. Nếu bản ghi nhanh hơn khả năng, hãy chọn bản chậm hơn hoặc chia nhỏ từng cụm. Cố bắt kịp bằng cách nuốt âm sẽ tạo thói quen xấu.
Chỉ nhại âm mà không hiểu. Nói theo như vẹt khiến bạn không nhớ được cấu trúc. Hãy luôn hiểu nghĩa trước.
Bỏ qua trọng âm câu. Hãy nhấn từ nội dung (danh từ, động từ chính, tính từ, số) và nhẹ hoá từ chức năng. Đây là điều giúp bạn nghe thấy cùng các từ khoá trong bài thi.
Luyện quá dài một lần. Mười lăm phút tập trung có thể hiệu quả hơn bốn mươi phút mệt mỏi.
Lịch luyện gợi ý trong một tuần
- Thứ hai và thứ tư: một đoạn Part 3 mới, đủ năm giai đoạn.
- Thứ ba và thứ năm: một đoạn Part 4 mới.
- Thứ sáu: nhại lại hai đoạn cũ và so sánh với bản ghi âm tuần trước.
- Cuối tuần: nghỉ, hoặc nghe lại những đoạn đã nhại mà không nói.
Chỉ cần mười lăm đến hai mươi phút mỗi buổi. Sau khoảng hai đến ba tuần, nhiều người thấy bản thân bắt được cụm dài tốt hơn khi nghe, dù mức tiến bộ khác nhau theo từng người.
Tóm tắt
- Shadowing là nói theo bản ghi với độ trễ một đến hai giây, nhằm bắt chước nhịp và trọng âm.
- Chọn đoạn 20 đến 40 giây, hiểu nghĩa trước rồi mới nhại.
- Đi qua năm giai đoạn: nghe hiểu, đọc to, nhại có chữ, nhại không chữ, ghi âm so sánh.
- Nhấn từ nội dung, nhẹ hoá từ chức năng.
- Luyện 15 đến 20 phút mỗi buổi, vài buổi một tuần.
Tự luyện
Câu: "The new schedule will begin on Monday." Hãy chọn đáp án đúng.
- 1. Trong câu này, từ nào thường được nhấn mạnh hơn? (A) the (B) will (C) on (D) schedule
- 2. Khi nhại theo, bản ghi quá nhanh so với bạn. Nên làm gì? (A) Nuốt bớt âm cho kịp (B) Bỏ không nói nữa (C) Đọc to nhanh hơn bản ghi (D) Chia thành cụm ngắn hoặc chọn bản chậm hơn
- 3. Mục tiêu chính của shadowing là gì? (A) Bắt chước nhịp, trọng âm và ngữ điệu (B) Học thuộc lòng nội dung (C) Viết lại chính xác từng chữ (D) Dịch sang tiếng Việt
Đáp án
- 1. D – schedule là danh từ mang nội dung chính, thường được nhấn; the, will, on là từ chức năng nên nói nhẹ.
- 2. D – chia nhỏ hoặc dùng bản chậm giữ được âm rõ; nuốt âm tạo thói quen xấu.
- 3. A – shadowing tập bắt chước cách nói, không phải học thuộc hay chép lại từng chữ.


